Trang nhất » Tin tức - Sự kiện » Khoa học - Công nghệ

Nghiên cứu xây dựng các kịch bản phục vụ công tác vận hành các hồ chứa theo quy trình liên hồ trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn trong mùa lũ

Thứ năm - 02/11/2017 16:47
Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn là một trong chín lưu vực sông lớn ở nước ta nằm ở khu vực Trung Trung Bộ, với diện tích toàn lưu vực là 10.035 km2, lưu vực bao trùm hầu hết lãnh thổ thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam, trong đó chỉ có khoảng 500km2 ở thượng nguồn sông Cái nằm ở tỉnh Kon Tum. Đây là lưu vực có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế khu vực miền Trung nói riêng và nước ta nói chung. Vu Gia - Thu Bồn cũng là một trong số các lưu vực có tiềm năng thủy điện rất lớn ở nước ta. Tuy nhiên, khi được quy hoạch và thiết kế xây dựng các hồ chứa mới chỉ chú trọng đến vấn đề đạt hiệu quả năng lượng cao mà chưa xem xét đến vấn đề phòng lũ cho hạ du. Bài báo này tập trung làm rõ sự cần thiết và ý nghĩa của việc nghiên cứu xây dựng các kịch bản phục vụ công tác vận hành các hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn trong mùa lũ hàng năm.
 

Là một trong số các lưu vực có tiềm năng thủy điện rất lớn ở nước ta, hiện nay, trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đã và đang hình thành các hệ thống thủy điện bậc thang rất phức tạp trên các nhánh sông cấp I và cấp II. Một số công trình hồ chứa thủy điện lớn đã hoàn thiện và đi vào vận hành, điển hình như hồ A Vương, Đăk Mi 4, Sông Tranh 2, Sông Bung 4,…. Nhằm mục đích cắt, giảm lũ cho hạ du, từ năm 2010 đến nay Thủ tướng Chính phủ đã hai lần ban Quy trình vận hành liên hồ chứa mùa lũ trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đối với 03 hồ A Vương, Đăk Mi 4 và sông Tranh 2, trong đó lần thứ nhất được ban hành vào tháng 10/2010, sau đó qua thực tế vận hành quy trình đã được điều chỉnh, sửa đổi lần 2 cho phù hợp hơn và được ban hành ngày 16/6/2014 tại Quyết định số 909/QĐ-TTg về việc ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn trong mùa lũ hàng năm.

Việc xây dựng và ban hành quy trình liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc giảm lũ cho hạ du, giúp làm giảm tình trạng lũ chồng lũ và hạn chế tối đa lũ nhân tạo gây ngập lụt cho hạ du. Về nguyên tắc vận hành, quy trình vận hành liên hồ chứa trong mùa lũ hiện nay với ưu tiên cao nhất cho việc bảo vệ hạ du đã lấy mực nước tại các điểm kiểm soát làm dấu hiệu để vận hành các hồ phía thượng nguồn. Về thẩm quyền quyết định ra lệnh vận hành hồ trong mùa lũ, Quy trình đã giao quyền chủ động quyết định việc vận hành cho Trưởng Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Nam trong trường hợp xuất hiện các hình thế thời tiết có khả năng gây mưa lũ ảnh hưởng trực tiếp đến các địa phương trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn.


Việc giao quyền quyết định vận hành hồ cho Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Nam sẽ tạo điều kiện cho địa phương phản ứng nhanh hơn với các diễn biến thời tiết mưa, lũ, giúp các địa phương chủ động trong công tác phòng, chống và giảm nhẹ tác hại do lũ lụt gây ra. Vì vậy, với mục đích hỗ trợ người ra quyết định điều hành hệ thống hồ chứa theo quy trình vận hành liên hồ chứa được dễ dàng, thuận lợi và hiệu quả hơn nhằm đối phó với tình hình diễn biến mưa lũ phức tạp trên lưu vực, việc “Nghiên cứu xây dựng các kịch bản phục vụ công tác vận hành các hồ chứa theo quy trình liên hồ trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn trong mùa lũ” là vấn đề cấp bách và vô cùng cần thiết.

Vận hành hồ theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn

Theo các chuyên gia về tài nguyên nước, khi  thiết kế các công trình thủy điện  trên sông Vu Gia - Thu Bồn đều có quy trình vận hành riêng chủ yếu là cho nhiệm vụ phát điện, song việc phối hợp vận hành các hồ chứa bậc thang phục vụ đa mục tiêu vẫn chưa được xem xét chi tiết. Tác động của việc xây dựng và vận hành độc lập các hồ chứa thủy điện sẽ khiến cho chế độ dòng chảy trong lưu vực đã bị thay đổi so với tự nhiên. Trong khi đó, hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn có đặc điểm chiều dài sông ngắn và lòng sông dốc, phần thượng nguồn lòng sông hẹp, bờ sông dốc đứng, có nhiều ghềnh thác với độ uốn khúc từ 1÷ 2 lần, phần giáp ranh giữa trung lưu và hạ lưu lòng sông tương đối rộng và nông có nhiều cồn bãi giữa dòng, về phía hạ lưu sông thường thay đổi, bờ sông thấp, dòng chảy của hai sông Vu Gia và Thu Bồn được trao đổi với nhau qua hai nhánh sông Quảng Huế và Vĩnh Điện sau đó đổ ra biển qua hai cửa Sông Hàn và Cửa Đại.

Do đặc điểm của lưu vực nên về mùa lũ dòng chảy ở thượng nguồn có tốc độ lớn, lũ tập trung nhanh đổ xuống đồng bằng, vùng đồng bằng sông có độ dốc bé, lòng nông, bờ sông thẳng, các cửa sông thường bị bồi và thắt hẹp dẫn đến khả năng thoát lũ kém, đại bộ phận dòng chảy lũ khi gần đến Ái Nghĩa và Giao Thủy đã chảy tràn bờ và gây ngập úng cho toàn bộ hạ lưu sông. Vì vậy, nếu hệ thống hồ chứa trên lưu vực không có sự phối hợp vận hành thì không những ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệm vụ phát điện của hồ mà còn tác động đến khả năng chống lũ, cấp nước, duy trì môi trường phía hạ du lưu vực sông và gây xói lở dòng sông.

Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn trong mùa lũ hiện nay với ưu tiên cao nhất cho việc bảo vệ hạ du đã lấy mực nước tại các điểm kiểm soát làm dấu hiệu để vận hành các hồ phía thượng nguồn. Thẩm quyền quyết định ra lệnh vận hành hồ trong mùa lũ được giao cho Trưởng Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Nam chủ động ra lệnh vận hành trong trường hợp xuất hiện các hình thế thời tiết có khả năng gây mưa lũ ảnh hưởng trực tiếp đến các địa phương trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Theo đó, Trưởng Ban chỉ huy phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh sẽ quyết định việc vận hành hệ các hồ giảm lũ cho hạ du theo 3 giai đoạn gồm:

(i) Hạ mực nước hồ để đón lũ trong trường hợp mực nước tại các trạm thủy văn Ái Nghĩa và Câu Lâu đang dưới báo động II trong khi mực nước hồ đang trên mực nước đón lũ hoặc vận hành điều tiết để duy trì mực nước hồ hiện tại trong trường hợp mực nước tại trạm thủy văn Ái Nghĩa và Câu Lâu đang trên báo động II;

(ii) Giảm lũ cho hạ du khi mực nước Trạm thủy văn Ái nghĩa vượt 8,5m và mực nước Trạm thủy văn Câu Lâu vượt 3,5m;

(iii) Đưa mực nước hồ về mực nước cao nhất trước lũ khi mực nước trạm thủy văn Ái nghĩa và Câu Lâu xuống dưới báo động I.

Việc nghiên cứu xây dựng các kịch bản phục vụ công tác vận hành các hồ chứa theo quy trình liên hồ trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn trong mùa lũ giúp người ra quyết định điều hành hệ thống hồ chứa theo quy trình vận hành liên hồ chứa được dễ dàng, thuận lợi và hiệu quả hơn nhằm đối phó với tình hình diễn biến mưa lũ phức tạp trên lưu vực.

Xác định các kịch bản gây mưa lũ trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn

Về tiếp cận với cấu trúc hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn: Sông Vu Gia (nhánh phải, nhánh chính hay sông Cái) bắt nguồn từ huyện ĐakGlei (tỉnh Kon Tum) vừa chịu ảnh hưởng gió “phơn” từ Lào sang, lượng mưa không lớn, vừa chịu ảnh hưởng tâm mưa Trà My nên có lượng mưa tăng đáng kể. Các nhánh trái trực tiếp chịu ảnh hưởng của hiệu ứng “phơn” từ Lào sang, lượng mưa không lớn. Đồng thời, chịu ảnh hưởng của gió hướng Đông Bắc, song bị chặn bởi dãy núi Bạch Mã. Lưu vực sông Vu Gia đều chịu ảnh hưởng bởi đường đi của bão và các tổ hợp hình thế thời tiết khác theo hướng Đông Tây.

Sông Thu Bồn với nguồn chính là sông Tranh, bắt nguồn từ huyện Konplong, nơi có mưa lớn của tỉnh Kon Tum, lại chảy qua tâm mưa cực lớn thuộc hai huyện Bắc và Nam Trà My với Xo = 3000÷4000 mm nên có nguồn nước dồi dào, mưa và lũ rất lớn. Lưu vực sông Thu Bồn vừa chịu ảnh hưởng của hướng gió Tây Nam và hướng Đông Bắc, vừa chịu chi phối bởi hướng đường đi của bão và các tổ hợp hình thế thời tiết khác theo hướng Đông Tây và Đông Bắc – Tây Nam.

Sông Vĩnh Diện không phải là phân lưu tự nhiên mà là kênh đào nối với sông Thu Bồn; còn sông Trường Giang là dấu tích của một đầm phá cũ. Khi gặp bão đổ bộ vào hoặc bão kết hợp với các hình thế thời tiết khác ở vùng đồng bằng ven biển thì gây ra ngập lụt lớn trước khi lũ ở thượng nguồn đổ về.

Về tiếp cận với các hình thế thời tiết gây mưa lũ lớn trên các sông: Lũ trên sông Vu Gia - Thu Bồn xảy ra không đồng kỳ và không đồng thời do tổ hợp ba hình thế thời tiết theo ba hướng di chuyển khối lượng ẩm gây mưa lũ lớn khác nhau, cụ thể:

 Một là, khi hướng di chuyển Đông Bắc mạnh kết hợp với hướng Đông Nam thì thường gây mưa lũ sớm và lớn trên sông Vu Gia, lũ xuất hiện không đồng thời và không đồng kỳ xảy ra trên sông Thu Bồn;

Hai là, khi hướng di chuyển Tây Nam mạnh kết hợp với hướng Đông Bắc mạnh thì thường gây mưa lũ sớm và lớn trên sông Thu Bồn, lũ xuất hiện không đồng thời và không đồng kỳ xảy ra trên sông Vu Gia;

Ba là, khi hướng di chuyển Đông Tây mạnh kết hợp với các tổ hợp hình thế thời tiết khác thì thường gây mưa lũ lớn ở đồng bằng ven biển trước, gây nên ngập úng lớn ở hạ du và lũ trên hai sông có khả năng xuất hiện đồng kỳ và đồng thời giữa hai sông.

Từ những căn cứ khoa học và thực tiễn trên đây sẽ hình thành 3 kịch bản khác nhau trong vận hành liên hồ chứa mùa lũ trên sông Vu Gia - Thu Bồn:

Kịch bản 1: Khi mưa lũ trên sông Vu Gia xuất hiện sớm và lớn;

Kịch bản 2: Khi mưa lũ trên sông Thu Bồn xuất hiện sớm và lớn;

Kịch bản 3: Khi mưa lũ lớn xảy ra ở đồng bằng ven biển trước.

Xây dựng phương án vận hành hồ theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn

Tương ứng với mỗi một kịch bản mưa lũ cụ thể, nhóm nghiên cứu đã xây dựng các phương án phối hợp vận hành hồ theo quy trình liên hồ chứa đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành.

 Ví dụ, qua phân tích các nguyên nhân gây mưa lũ và đặc điểm hình thành trận lũ tháng 11 năm 1999 đã xảy ra trong thực tế trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, xác định được trận lũ này thuộc kịch bản mưa lũ lớn xảy ra ở đồng bằng ven biển trước. Nhóm nghiên cứu đã áp dụng mô hình điều tiết hồ chứa HEC-RESSIM để xây dựng các phương án phối hợp vận hành hồ cắt giảm lũ cho hạ du theo các dấu hiệu mực nước tại điểm kiểm soát quy định trong quy trình liên hồ. Sau đó diễn toán dòng chảy sau điều tiết của các hồ xuống hạ du bằng mô hình thủy lực MIKE 11 để phân tích, đánh giá hiệu quả giảm lũ tương ứng với từng phương án vận hành hồ của từng kịch bản, từ đó nhóm nghiên cứu đã đề xuất được phương án phối hợp vận hành hợp lý nhất và đạt hiệu quả tối ưu nhất.

Kết quả nghiên cứu xây dựng các kịch bản phục vụ công tác vận hành các hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn cũng đã đáp ứng được các mục tiêu đề ra, phân tích được diễn biến của các trận mưa lũ đã xảy ra trong thực tế, từ đó xây dựng các kịch bản mưa lũ lớn và đưa ra phương án phối hợp vận hành hồ cụ thể tương ứng với mỗi kịch bản. Tuy nhiên, khi ứng dụng vào thực tế để có thể hỗ trợ người ra quyết định điều hành hệ thống hồ theo quy trình liên hồ được dễ dàng và hiệu quả hơn còn đòi hỏi công tác dự báo phải nâng cao được chất lượng và độ chính xác.

Tác giả bài viết: Th.S Dương Thị Thúy, Th.S Giang Thanh Bình, Th.S Trương Tùng Hoa

Nguồn tin: Cục Quản lý tài nguyên nước

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 



1
1
1
1
T2 T3 T4 T5 T6 T7 CN
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      
2017 << 5/2018 >> 2019
LIÊN KẾT WEBSITE :
1
1
1
1
1

Thống kê

thoi trang Đang truy cập : 35

Máy chủ tìm kiếm : 1

Khách viếng thăm : 34


1 Hôm nay : 2028

áo khoác nữ Hàn Quốc Tháng hiện tại : 189005

thoi trang cong so Tổng lượt truy cập : 19936719

áo khoác nữ Hàn Quốc vay dep thiết kế bộ nhận diện thương hiệu lò hơi nồi hơi rèm cửa giá rẻ Dong phuc nhom san panel Máy làm đá viên công nghiệp Máy sản xuất đá viên Máy xay đá may lam da vien cáp nhôm bọc xlpe giá treo tivi